ДАСТАЕЎСКІ ФЯДОР МІХАЙЛАВІЧ. ЖЫЦЦЁ БЕЗ НАДЗЕІ

У лісце да брата Фядор пісаў: 'У мяне ёсць праект: зрабіцца вар'ятам… Брат, сумна жыць без надзеі. Гляджу наперад, і будучыня мяне жахае… Я нашуся ў нейкай халоднай палярнай атмасферы, куды не запаўзаў прамень сонечны; я даўно не выпрабоўваў выбухаў натхнення… затое часта бываю ў такім настроі, як шильонский вязень пасля смерці братоў у вязніцы'.

Асабістая драма пагаршалася і цяжкімі сямейнымі акалічнасцямі: у 1839 г. нечакана сканаў Міхась Андрэевіч (па афіцыйных звестках, ён памёр ад апаплексічнага ўдару, а па сямейных адданнях, быў забіты прыгоннымі), і Фёдар разам з Міхасём былі ўзяты пад апеку. Вестка пра смерць бацькі настолькі патрэсла 18-летняга юнака, што з ім здарыўся цяжкі эпілептычны прыпадак, першы з тых, якія будуць пасля пераследваць яго ўсё жыццё. (Па іншых дадзеных, першы прыступ эпілепсіі ў Фёдара здарыўся яшчэ ў 7-летнім узросце.)

Адзінота, агіда да будучай прафесіі і ваеннай муштры прывялі да таго, што ўжо ў 1814 г., праз год пасля канчатка вучэльні, Дастаеўскі 'па хатніх акалічнасцях' пакінуў службу ў Інжынерным дэпартаменце, вырашыўшы прысвяціць сябе літаратуры, галоўным чынам перакладам. Некаторы досвед у яго ўжо быў: у гэтым жа году ў друку з'явіўся яго пераклад рамана Бальзака 'Яўгенія Грандзе'.

Жыццё тым часам складалася ў Фёдара складана, першым чынам у матэрыяльным стаўленні. Нельга сказаць, што ён быў цалкам пазбаўлены сродкаў да існавання. Разам з казённым дараваннем і дапамогай апекуноў юнак атрымліваў да 5 тыс. асігнацыямі ў год, але ў жыццёвым стаўленні ён быў вельмі непрактычным. Грошы сыходзілі ад яго з неймавернай шпаркасцю, і амаль усе яго выдаткі былі марнаваннямі капрызнога і пераборлівага чалавека: ён кахаў гуляць у більярд, у рулетку, і пры гэтым амаль заўсёды прайграваў. Сталае безграшоўе мучыла яго самога, але зладзіцца з сабой ён і не жадаў, і не ўмеў. Пасля таго так Дастаеўскі пакінуў службу, галеча стала сталым спадарожнікам яго жыцця.