ДАСТАЕЎСКІ ФЯДОР МІХАЙЛАВІЧ. КАХАННЕ І ВЕРА

Адзін з яго сяброў пасля пісаў: 'На вынас цела Дастаеўскага сцякліся дзясяткі тысяч народа: яго выпраўлялі з вянкамі прадстаўнікі розных карпарацый, навуковых і навучальных устаноў, дэпутаты ад гарадскіх грамадстваў абедзвюх сталіц… Яго хавалі не родныя, не сябры - яго хавала рускае грамадства. Усе гэтыя авацыі не былі прыдуманы якім-небудзь кружком, а склаліся пад уплывам аднаго агульнага пачуцця страты, з адной агульнай думкай ушанаваць памяць каханага пісьменніка і грамадзяніна'.

1 лютага 1881 г. адбылося пахаванне Дастаеўскага на могілкі Аляксандра-Неўскай лаўры. На яго магіле з гаворкамі выступілі Вл. Салаўёў, А. І. Пальмаў, А. Н. Майков, О. Ф. Мілер і інш. У сваім выступе Салаўёў сказаў, што Дастаеўскі кахаў 'першым чынам жывую чалавечую душу ва ўсім і ўсюды… верыў у бясконцую чароўную сілу чалавечай душы, пераможную над усякім гвалтам і над усякім унутраным падзеннем…

І мы, якія памкнуліся на магіле, чым лепшым можам выказаць сваё каханне да яго, чым лепшым успомніць яго, як калі пагодзімся і абвесцім, што каханне Дастаеўскага ёсць наша каханне і вера Дастаеўскага - наша вера. Злучаныя каханнем да яго, паспрабуем, каб такое каханне злучыла нас адзін з адным. Тады толькі ўшануем мы годна духоўнаму правадыру рускага народа за яго вялікія працы і вялікія пакуты'.

Сучаснікі адзначалі, што такіх пахаванняў Расія яшчэ не ведала. Тысячы людзей збіраліся ў велізарныя маніфестацыі, каб праводзіць у апошні шлях пісьменніка, чый дарунак ужо даўно ўспрымаўся як прароцкі. А дзве праўды - 'Пакута нараджае каханне і веру' і 'Прыгажосць выратуе свет', выведзеныя пісьменнікам і выпакутаваныя ўсім яго нялёгкім жыццём, - упісаны з гэтага часу залатымі літарамі ў гісторыю творчай думкі ўсяго чалавецтва.